Romeinse (historische) teksten

Enkele van mijn meest favoriete werken van Romeinse auteurs zoals Livius, Caesar, Amellianus en anderen. Daarnaast ook enkele boeken over de klassieke Romeinse oudheid die ik aanbeveel. Bekijk ook zeker eens mijn lijst van favoriete Griekse auteurs of andere klassieke auteurs.

Deze lijst wordt nog aangevuld. Vind je dat er een boek ontbreekt dan kan je hier een suggestie doen.
1

Caesar

9.0
Auteur: Adrian Goldsworthy
2009
Caesar - Adrian Goldsworthy

Adrian Goldsworthy is een historicus die klassieke en moderne geschiedenis studeerde aan de universiteit van Oxford en daar promoveerde op de oorlogsmachine van het Romeinse leger. Daarna was hij onder meer verbonden aan de universiteiten van Cardiff en Londen. De laatste jaren legt hij zich volledig toe op het schrijven. Een van de beste en meest doorwrochte boeken die hij schreef is deze biografie Caesar van de Romeinse veldheer en politicus Julius Caesar die onder andere bekend is omdat hij Gallië (met daarbij België) veroverde.

Gaius Julius Caesar is zonder enige twijfel de beroemdste Romein die ooit heeft geleefd. Als politicus klom Caesar in korte tijd op naar de machtigste positie in de Republiek. Hij had affaires met vrouwen van zijn opponenten en met vele andere vrouwen, inclusief de mooie en raadselachtige Cleopatra. Als militair was hij geniaal, en verantwoordelijk voor een aantal van demeest spectaculaire overwinningen in de geschiedenis: in minder dan tien jaar veroverde hij heel Gallië, viel Duitsland binnen en zette twee keer voet op Britse bodem.

Classicus Adrian Goldsworthy schetst op basis van bronnen uit de Romeinse tijd het leven van Caesar tegen de achtergrond van de mediterrane wereld waarin hij leefde en van de rijke maar turbulente samenleving die hem voortbracht. Het resultaat is een meesterlijk boek, dat alle aspecten van Caesars persoon de politicus, de generaal en de mens in één band bijeenbrengt.

Goldsworthy schreef nog veel meer uitstekende werken over de Klassieke Oudheid, kijk hier welke daarvan nog beschikbaar zijn in het Nederlands.

2

Julianus, de laatste heidense keizer

8.8
The Later Roman Empire
Auteur: Ammianus Marcellinus
390
Julianus, de laatste heidense keizer - Ammianus Marcellinus

In Julianus, de laatste heidense keizer beschrijft de Romeinse militair en historicus Ammianus Marcellinus de geschiedenis van het Romeinse Rijk zoals hij die zelf beleefde van de nazaten van Constantijn de Grote tot Julianus Apostata (= de 'afvallige' wegens zijn verering van de oude goden in een tijd dat het Christendom de officiële staatsgodsdients was). Ammianus beschrijft vooral de verschillende oorlogen van Rome met Perzen en Germanen waar hij vaak zelf als officier aanwezig was. Door zijn verslag van die oorlogen merken we dat het Romeinse Rijk stilletjes aan aan het afglijden is, al is er met de komst van Keizer Julianus voor Ammianus weer hoop. Een hoop die de grond wordt ingeslagen door de nederlaag van de Romeinen tegen de Goten in 378, het laatste jaar dat Ammianus in zijn Res Gestae bespreekt. Het boek van Ammianus is een echt unieke bron voor het late Romeinse Rijk en staat bol van interessante details. Een echte aanrader voor wie in de Romeinse geschiedenis is geinteresseerd en een boek dat ik al een aantal keren heb gelezen.

Flaptekst

Ammianus Marcellinus is de laatste grote Romeinse historicus. Zijn Res Gestae (390) bieden een gedetailleerde beschrijving van de gebeurtenissen in de jaren 353-378. Centraal staat Julianus de Afvallige, die zich als jonge man afwendde van het christendom. Als keizer heeft Julianus zijn uiterste best gedaan de opkomst van de nieuwe religie te stuiten. Doordat hij slechts kort regeerde hebben zijn maatregelen geen blijvende uitwerking gehad.

Ammianus, zelf heiden, schrijft met bewondering over Julianus, maar verdoezelt diens zwakke kanten bepaald niet.
Ook afgezien van dit ideologische aspect is Ammianus’ werk fascinerend. Het toont de voortdurende worsteling tussen het Romeinse rijk en zijn gevaarlijkste vijanden: de Perzen in het oosten en de verschillende Germaanse stammen aan de noordgrens. Als officier van een militair elitecorps heeft Ammianus op beide fronten gevochten, vaak in de nabijheid van de keizer. Eindpunt van het verhaal is de zware nederlaag van de Romeinen tegen de binnendringende Goten in 378, die uiteindelijk geleid heeft tot de verovering van Rome in 410.

3

The Twelve Caesars

8.7
Keizers Van Rome
Auteur: Suetonius
121
The Twelve Caesars - Suetonius

Keizers Van Rome van De Romeinse schrijver Suetonius (The Twelve Caesars meestal in het Engels) is een rijke en amusante set van 12 korte biografieën van Romeinse keizers, van Julius Caesar tot Domitianus, de tweede zoon van Vespanius die het tot keizer schopte na zijn broer Titus de 'veroveraar' van Judea. Vaak meer een verzameling van faits divers dan wel een biografie is het niettemin erg interessant om lezen en een perfecte eerste 'zachte' aanloop voor de wat serieuzere literatuur over de Romeinse keizers zoals Cassius Dio of Tacitus. Als je interesse hebt in de Romeinse keizers is het werk van Suetonius een veel leukere manier om hen te ontdekken dan geschiedkundige boeken die nu geschreven zijn. Wie kan er beter over de Romeinse keizers vertellen dan een Romein zelf, en dan nog een met oog voor uiteenlopende zaken als roddels, fysieke beschrijvingen, voortekenen, moreel karakter, anekdotes en wat nog meer. Heel leuke literatuur die je tegelijk wat bijbrengt over de grote voorloper van onze beschaving, het Romeinse Rijk.

Flaptekst

An essential primary source on Roman history, Suetonius' The Twelve Caesars is a fascinating achievement of scholarship covering a critical period in the Empire. As private secretary to the Emperor Hadrian, the scholar Suetonius had access to the imperial archives and used them (along with eyewitness accounts) to produce one of the most colourful biographical works in history. The Twelve Caesars chronicles the public careers and private lives of the men who wielded absolute power over Rome, from the foundation of the empire under Julius Caesar and Augustus, to the decline into depravity and civil war under Nero and the recovery that came with his successors. A masterpiece of observation, anecdote and detailed physical description, The Twelve Caesars presents us with a gallery of vividly drawn - and all too human - individuals.

Gaius Suetonius Tranquillus was probably born in AD69 - the famous 'year of the four Emperors'. From the letters of Suetonius' close friend Pliny the Younger we learn that he practiced briefly at the bar, avoided political life, and became chief secretary to the Emperor Hadrian (AD117-38). Suetonius seems to have lived to a good age and probably died around the year AD140.

'Suetonius, in holding up a mirror to those Caesars of diverting legend, reflects not only them but ourselves: half-tempted creatures, whose great moral task is to hold in balance the angel and the monster within' Gore Vidal

4

Historia Augusta

8.4
keizers en tegenkeizers
Auteur: onbekend

De Historia Augusta is een verzameling van vaak korte biografieën van Romeinse keizers, startend vanaf Hadrianus in de tweede eeuw tot de keizers uit de vierde eeuw. Wie de auteur is is niet zeker en het zou kunnen dat er zelfs meerdere auteurs zijn al wordt dat tegenwoordig minder waarschijnlijk geacht. De waarheidsgetrouwheid van veel van de biografieën is niet zo hoog vermoed men al zijn ze wel vaak een van de weinige Romeinse bronnen die we hebben, naast het archeologisch materiaal natuurlijk. Ik zelf vind de Historia Augusta leuke lectuur en historisch toch erg interessant. Want ook al zeggen historici vaak dat de teksten nauwelijks te vertrouwen zijn, toch zal je vaak zien dat ze de teksten toch gebruiken in boeken over het Rome van de tweede tot de vierde eeuw. Sowieso zijn de eerste keizersbiografieën uit de tweede eeuw historisch accurater dan de later opgenomen teksten dus als je interesse hebt in bijvoorbeeld het leven van Hadrianus dan is het boek zeker als historische bron te gebruiken.

Omdat de Historia Augusta door historici soms wat worden doodgezwege toch was het voor mij een vrij late ontdekking, ondanks mijn grote interesse in de geschiedenis van Rome. Ik heb het eerst in het Engels gelezen en was erg blij toen er ook in het Nederlands een vertaling verscheen. De Historia Augusta zijn zeker geen Livius of Tacitus maar omdat ze gaan over een tijdperk waarover quasi geen geschreven bronnen bestaan zijn ze meer dan de moeite om eens te lezen.

Flaptekst

Het is de tweede eeuw. Het Romeinse Rijk wordt bestuurd door keizers die een capabele persoon als zoon en opvolger adopteren en daarmee voor vrede, welvaart en stabiliteit zorgen. Daarna zitten gedurende meer dan honderd jaar voornamelijk rivaliserende generaals op het pluche, soms afgewisseld door een onbekwame zoon, een perverse krankzinnige of een oude senator. Regelmatig grijpen aan de randen van het rijk tegenkeizers de macht.

Hun biografieën zijn verzameld in de Historia Augusta, waarschijnlijk ontstaan tegen het eind van de vierde eeuw. De historische betrouwbaarheid ervan lijkt dubieus: veel nevenfiguren en ‘officiële’ stukken zijn fictief. Daarnaast verwachtte men in de oudheid van biografieën iets anders dan van geschiedschrijving: belangrijk is de beschrijving van het karakter en de levenswijze van de hoofdfiguur. Over veel van de besproken personen hebben we nauwelijks ander bronnenmateriaal, zodat de Historia nog altijd van belang is voor historici. Verder vertelt het boek over het dagelijks leven in het Romeinse Rijk, de politieke besluitvorming, een senaat die verwordt tot een verzameling hielenlikkers, conflicten met buurlanden en binnenvallende volkeren. De rust keert pas weer aan het eind van de derde eeuw, wanneer het rijk gesplitst wordt in een oostelijk en westelijk deel met elk een eigen keizer.

5

Dynastie

8.0
Opkomst en ondergang van het huis van Julius Caesar
Auteur: Tom Holland
2015
Tom Holland Dynastie

Tom Holland (1968) is een Engels schrijver van zowel fictie als non-fictie. Hij beschrijft zeer uiteenlopende onderwerpen, variërend van horror tot geschiedenis. Tom Holland schetst in Dynastie een verbijsterend portret van Romes eerste keizerlijke familie. Dynastie gaat over haar aantrekkingskracht en over de bloedige slagschaduwen van haar misdaden, over de imposante hoofdstad die door Augustus in marmer werd herbouwd en over donkere Duitse bossen vol barbaren. De personages vormen een spectaculaire cast van moordenaars en metroseksuelen, overspeligen en druïden, konkelende grootmoeders en weerspannige gladiatoren.

Toen het Romeinse rijk eenmaal een wereldrijk was kwam er een einde aan de republiek. Rome baadde in bloed. De burgeroorlogen waren zo gewelddadig geweest dat het volk blij was met een alleenheerser die vrede bracht. Hij noemde zichzelf Augustus: "de door God begunstigde'.

De lugubere roem van de door Augustus gestichte dynastie is nooit verbleekt. Er is geen familie die kan bogen op een vergelijkbare rij fascinerende namen. Tiberius, berucht om zijn perversiteit, was een formidabele generaal die eindigde in verbitterde afzondering; Caligula, gevreesd vanwege wreedheden en vernederingen, reed over de zee; Agrippina, Nero's moeder, wrong zich in bochten om haar zoon, die haar zou vermoorden, aan de macht te brengen; Nero zelf trouwde met een eunuch en bouwde een sprookjespaleis op de restanten van het door vuur verwoeste centrum van zijn stad.

6

Het verhaal van Aeneas

7.9
de voorouder van de Romeinen
Auteur: Vergilius
Romeinse klassieken - Het verhaal van Aeneas - Vergilius

In Het verhaal van Aeneas doet Vergilius in twaalf hoofdstukken waar Homerus er achtenveertig voor nodig had: zijn held zwerft over zee en voert een oorlog. Tijdens die zwerftocht vertelt Aeneas aan Dido, koningin van Carthago, die dol verliefd op hem is, over de afloop van de strijd om Troje, met het befaamde houten paard. Nadat hij haar heeft verlaten om in Italië te gaan vechten, als voorbereiding op de stichting van Rome, pleegt zij zelfmoord. Al in de oudheid gold Het verhaal van Aeneas als de hoogste top van de Romeinse literatuur. Publius Vergilius Maro (70-19 v.Chr.) wordt ook de Mantuese zwaan genoemd, en niet voor niets: hij kwam uit een dorpje bij Mantua, en zijn grootste werk, de Aeneis oftewel Het verhaal van Aeneas, was zijn zwanenzang. Ruim dertien eeuwen na zijn dood treedt hij trouwens nog op in Dante's Goddelijke komedie.

Het verhaal van Aeneas is een van de echte Romeinse klassieken. Oorspronkelijk ook bedoeld als propaganda voor de keizer Augustus overstijgt het die bedoelingen en is het een prachtwerk uit de Romeinse tijd geworden dat al eeuwen wordt gelezen en herlezen. Een aanrader voor iedereen die houdt van de Romeinse geschiedenis en tijd.

7

De republiek of de dood

7.8
Auteur: Cicero
De republiek of de dood - Cicero - beste Romeinse klassieken

In 44 v.Chr. wordt Caesar vermoord door een groep samenzweerders. Republikeinen en opportunisten verzetten zich tegen zijn vermeende hang naar het koningschap. Maar ze wachten te lang af hoe het volk zal reageren en verliezen het momentum. Marcus Antonius neemt als collega-consul van Caesar het voortouw en ontpopt zich tot een nieuwe kandidaat voor de alleenheerschappij.
Cicero, de grote redenaar en ervaren politicus, zet zich vervolgens ondanks zijn hoge leeftijd nog één keer in voor de in zijn ogen ideale staatsvorm: de republiek. In een reeks van veertien felle redevoeringen, die bekendstaan onder de naam Philippicae, veegt hij vol venijn de vloer aan met Marcus Antonius – wat onafwendbaar leidt tot zijn eigen dood in 43.
De redevoeringen worden in dit boek in een bredere context geplaatst met behulp van talrijke brieven en fragmenten uit de correspondentie tussen Cicero en andere invloedrijke Romeinen, waarin de staatsman regelmatig blijk geeft van de onzekerheid die in zijn redevoeringen ontbreekt.

Marcus Tullius Cicero (Arpinum, 3 januari 106 v.Chr. – Caieta, 7 december 43 v.Chr. ) was een Romeins redenaar, politicus, advocaat en filosoof. Zijn leven viel samen met de overgang van de Romeinse Republiek naar het keizerrijk en hij was zelf betrokken bij de meeste politieke gebeurtenissen uit die tijd. Cicero's geschriften geven een belangrijk historisch, maar gekleurd inzicht in deze periode.

8

De Peloponnesische oorlog

7.8
Auteur: Thucydides
De Peloponnesische oorlog

Thucydides grote werk, om zijn stijl en inhoud in de Oudheid en later steeds weer bewonderd en nagevolgd, vormt het begin van de geschiedschrijving in Europa en biedt een onvergetelijk beeld van de grandeur et misère van de eerste democratie ter wereld.
In het eerste van de acht boeken waaruit zijn levenswerk bestaat somt Thucydides strenge eisen op waaraan een geschiedwerk moet voldoen. En vervolgens vertelt hij in zeven boeken de geschiedenis van wat hij ziet als de grootste oorlog ooit. Die geschiedenis bevat de veelbesproken grafrede van Perikles; een aangrijpende beschrijving van de epidemie die Athene teisterde; verhalen over de tragische ondergang van vele steden en de dood van ontelbare dappere strijders; het fascinerende verslag van de insluiting van enkele honderden Spartanen op een eiland; een openhartige en diepgravende dialoog over het recht van een superstaat om te heersen over zwakkeren en veel, veel meer.
De Peloponnesische Oorlog is een zeer groot en zeer veelomvattend werk.

Thucydides ca. 460 - 400 v.Chr. was een Atheens legeraanvoerder en geschiedschrijver van de Peloponnesische Oorlog tussen Athene en Sparta. Hij was de aanvoerder (strategos) van de Atheense legers in het noorden van Griekenland in het begin van de Peloponnesische Oorlog en aan hem danken wij een gedetailleerde beschrijving van het verloop ervan. In 424 v.Chr. werd hij voor twintig jaar uit Athene verbannen omdat hij het belangrijke bastion Amphipolis niet had kunnen behouden tegen Sparta

9

Oorlog in Gallië

7.8
The Conquest of Gaul
Auteur: Gauis Julius Caesar
Oorlog in Gallië

Het propagandistische Commentarii de bello Gallico (in het Nederlands vaak Oorlog in Gallië, in het Engels The Conquest of Gaul) is een reeks geschriften van Julius Caesar, bestemd voor de Senaat maar evengoed als propaganda gericht naar de gewone Romein, waarin hij verslag doet van zijn verovering van Gallië. Vanuit historisch oogpunt minder interessant dan je zou hopen is het toch de moeite van het lezen waard door de aparte schrijfstijl van Julius Caesar, en omdat er voor de rest, naast het archeologische, weinig bronnen zijn. Voor Caesar is het een rechtvaardiging van zijn verovering van Gallië en een portrettering van zichzelf als groot Romeins generaal maar geen omvattend historisch verslag. Toch is het interessant doordat er toch nog genoeg opvallende informatie in het boek aanwezig is en omdat je de grote man zelf aan het woord hoort natuurlijk, iets wat toch uniek is in de Romeinse geschiedenis waar de meeste bronnen van tweede of derde hand zijn. Voor iedereen dus die interesse heeft in de Romeinse geschiedenis of in de man die onze contreien toevoegde aan het Romeinse Rijk.

Van Caesar is ook The Civil War bewaard gebleven, een verslag van zijn strijd met Pompeius de Grote en zijn verovering van Spanje en Egypte. Deels door Caesar zelf geschreven, deels door militaire commandanten van Caesar. Spijtig genoeg zijn er momenteel geen Nederlandstalige uitgaven beschikbaar van de geschriften van Caesar.

Flaptekst

Gaius Julius Caesar (100-44 v.Chr.) is voor veel lezers vooral de ijdele Romeinse heerser die door Asterix de Galliër telkens weer voor schut gezet wordt. Caesar zelf geeft in zijn boek Oorlog in Gallië een heel ander beeld. In dit 'verslag' van zijn Gallische veroveringen in de jaren 58-52 V. Chr. vervult hij zelf de glansrol van briljant strateeg en onkreukbaar leider, terwijl zijn tegenstanders worden geschilderd als chaotische en trouweloze barbaren.Gemeten naar moderne maatstaven zijn deze memoires een 'fout' boek. Het gaat hoofdzakelijk over oorlog en geeft daarbij een zeer gekleurde versie van de gebeurtenissen. Caesars persoonlijke veroveringstochten in Gallië worden de lezer gepresenteerd als wettige defensieve acties in het algemeen Romeins belang. Door zijn klinische, schijnbaar objectieve stijl en uitgekookte verteltechniek onttrekt Caesar zijn ware bedoelingen aan het zicht.Oorlog in Gallië laat zich lezen als een ouderwets jongensboek over 'veroveringstochten in verre, vreemde landen'. Beschrijvingen zoals die van de oversteek naar Brittannië of de expedities in de streek tussen Schelde en Rijn, toen nog vol bossen en gevaarlijke moerassen, spreken nog altijd tot de verbeelding. Natuurlijk is het boek ook een belangrijke historische bron en een beroemd voorbeeld van klassieke stijl. Maar bovenal is het een monument van schaamteloze zelfverheerlijking en sluwe propaganda.Caesar eindigde zijn boek met de capitulatie van Vercingetorix in 52. Maar daarmee was er nog geen definitief eind van de oorlog bereikt. Caesars officier Aulus Hirtius vulde het werk later aan meteen nuchtere beschrijving van de slotfase van de strijd, de jaren 50 en 51.